Çocuk DEHB

Dosya özeti

Çocuk DEHB nedir?

Her çocuk zaman zaman hareketli, dalgın ya da sabırsız olabilir. Dikkat eksikliği ve hiperaktivite bozukluğunda ise bu özellikler çocuğun yaşıtlarına göre belirgin biçimde fazladır, uzun süredir devam eder ve okul başarısını, arkadaşlık ilişkilerini ve aile yaşamını zorlaştırır. DEHB, beynin dikkat, planlama ve dürtü kontrolüyle ilgili işlevlerinin farklı gelişmesiyle ilişkilidir ve büyük ölçüde kalıtsaldır. Ebeveyn tutumları DEHB'ye neden olmaz; ancak evdeki düzen belirtilerin günlük hayata etkisini değiştirebilir.

Belirtiler

Evde

• Bir iş söylendiğinde ikinci cümlede başka bir şeye dalması
• Yarım saatlik ödevin bütün akşamı alması
• Kalem, mont, matara gibi eşyaların sürekli kaybolması
• Yemek sırasında defalarca masadan kalkması
• Oyunda sırasını bekleyemediği için kardeşleriyle çıkan kavgalar

Okulda

• Ders sırasında koridordaki sese ya da pencereden geçen kuşa takılması
• Bildiği konularda bile dikkatsizlikten yapılan yanlışlar
• Sırada sallanma, kalemle oynama, izin almadan ayağa kalkma
• Öğretmen soruyu bitirmeden yanıtı söylemesi
• Karnelerde sık sık “potansiyelini kullanamıyor” notu

Yaşa göre görünüm

Tanı ölçütleri ve değerlendirme

Tanı koymak için hekimin aradığı dört koşul vardır: yakınmaların altı ayı aşkın süredir devam etmesi, ilk belirtilerin on iki yaşından önce fark edilmiş olması, sorunların hem evde hem sınıfta gözlenmesi ve çocuğun ders başarısını, arkadaş ilişkilerini veya evdeki huzuru gözle görülür biçimde etkilemesi. Değerlendirmede ayrıntılı gelişim öyküsü alınır, çocukla görüşülür ve çocuk gözlemlenir. Ailenin ve sınıf öğretmeninin ayrı ayrı doldurduğu kısa formlar, çocuğun evdeki ve sınıftaki hâlini yan yana koymayı sağlar. Görme ve işitme sorunları, uyku bozuklukları, öğrenme güçlüğü ve kaygı da benzer belirtilere yol açabileceğinden ayrıca değerlendirilir.

Muayeneye getirilmesi gerekenler

• Bu yılın ve geçen yılın karnesi
• Sınıf öğretmeninin yazdığı kısa bir gözlem notu
• Rehberlik servisinin ya da başka bir merkezin yaptığı test sonuçları
• Göz doktoru ve kulak burun boğaz muayenesi kayıtları
• Çocuğun düzenli aldığı ilaç ya da vitaminler

Eşlik eden durumlar

DEHB çoğu zaman tek başına gelmez: Okuma-yazma ya da matematikte özgül güçlük, sık inatlaşma ve kural tanımama, göz kırpma ya da boğaz temizleme gibi tikler, yoğun kaygı ve uykuya dalma sorunları bu çocuklarda daha sık görülür. Bu durumların tanınması, tedavi planının bütüncül biçimde hazırlanmasını sağlar.

Tedavi seçenekleri

İlaç tedavisine başlamadan önce çocuğun boyu, kilosu, tansiyonu ve nabzı kaydedilir; ailede erken yaşta kalp hastalığı öyküsü sorulur. Kontrollerde iştah, uyku, büyüme ve olası yan etkiler izlenir.

Ev için düzen önerileri

• Sabah hazırlığını ve yatma öncesini adım adım gösteren resimli bir çizelgeyi buzdolabına asın.
• Yönergeleri tek tek, kısa ve göz göze verin.
• Ödevi kısa bölümlere ayırın; aralarda hareket molası verin.
• İstenen davranışları anında fark edip dile getirin.
• Ekran süresini sınırlayın, düzenli uyku saati belirleyin.

Ödev saatini kolaylaştırmak

DEHB'li çocukların pek çoğu için akşamları en zor saat ödev saatidir. Masanın üzerinde yalnızca o anki ödevin bulunması, televizyon ve telefonun başka odada kalması, ödevin on beş dakikalık bölümlere ayrılması ve her bölümün sonunda kısa bir hareket molası verilmesi bu saati belirgin biçimde kolaylaştırır. Bir kum saati ya da mutfak saati, çocuğun ne kadar çalışacağını somut olarak görmesini sağlar. Ödevin tamamını beklemek yerine her bölümün sonunda çabayı takdir etmek, çocuğun masaya dönme isteğini artırır.

İlaç tedavisi hakkında

İlaç tedavisi, DEHB tanısı alan ve belirtileri okul ve aile yaşamını ciddi biçimde etkileyen okul çağı çocuklarında etkili bir seçenektir. Kısa etkili ve gün boyu etki eden farklı ilaç seçenekleri bulunur; seçim, çocuğun günlük programına ve yan etkilere göre yapılır. Kararın ardından tedaviye düşük dozla başlanır ve etki ile yan etkiler öğretmen ve aileden alınan geri bildirimlerle değerlendirilir. İlacın hafta sonları ve tatillerde kullanılıp kullanılmayacağı da hekimle birlikte planlanır.

Okulla iş birliği

Öğretmenle düzenli iletişim, tedavinin başarısını doğrudan etkiler. Çocuğun öğretmene yakın ve dikkat dağıtıcılardan uzak oturması, uzun görevlerin bölümlere ayrılması ve sınavlarda ek süre tanınması gibi düzenlemeler okul rehberlik servisiyle birlikte planlanabilir.

Sık sorulan sorular