Depresyon

Dosya özeti

Depresyon nedir?

Herkes zaman zaman üzgün, yorgun ya da isteksiz hissedebilir; bu duygular çoğunlukla birkaç gün içinde geçer. Depresyondan söz edebilmek için bu keder ya da hiçbir şeyden zevk alamama hâlinin on dört günden uzun sürmesi ve neredeyse her gün, sabahtan akşama kişinin üzerine çökmesi gerekir. Bu tabloya uykuda, iştahta, enerjide, dikkatte ve kişinin kendine bakışında belirgin değişiklikler eşlik eder. Depresyon bir irade zayıflığı ya da karakter özelliği değildir; beyin işlevlerini, bedeni ve düşünceyi birlikte etkileyen tıbbi bir durumdur.

Depresyon her yaşta görülebilir, ancak en sık genç erişkinlik ve orta yaşlarda başlar. Kadınlarda erkeklere göre daha sık tanı alır. Kalıtsal yatkınlık, uzun süreli stres, kayıplar, kronik bedensel hastalıklar ve doğum sonrası dönem gibi hormonal değişiklikler riski artıran etkenlerdir.

Belirtiler

Kişinin kendisinde

• Sabahları daha belirgin olabilen bir ağırlık ve keyifsizlik
• Hobilere, işe ve insanlara karşı ilginin azalması
• Erken uyanma ya da tam tersine uzun saatler uyuma
• İştahsızlık ve kilo kaybı ya da yemek yemenin artması
• Basit işlerin bile büyük çaba gerektirmesi
• Okuduğunu anlamakta ve karar vermekte zorlanma
• Değersizlik, suçluluk ve geleceğe dair umutsuzluk düşünceleri

Yakınların gözünden

• Daha az konuşma, sorulara kısa yanıtlar verme
• Arkadaş davetlerini sürekli geri çevirme
• Kişisel bakımın ve ev işlerinin aksaması
• Kolay ağlama ya da tersine her şeye karşı duygusuz görünme
• Sık sık "yoruldum", "hiçbir şeyin anlamı yok" gibi cümleler

Benzer tablolardan ayırt etme

Yas, depresyona benzer belirtilerle seyredebilir; ancak yas sürecinde acı dalgalar hâlinde gelir ve kaybedilen kişinin anılarıyla iç içedir, kişinin kendine bakışı genellikle korunur. Tiroit bezinin az çalışması, kansızlık ve bazı vitamin eksiklikleri de yorgunluk ve isteksizliğe yol açabilir. Geçmişte birkaç gece neredeyse hiç uyumadan dinç kalınan, çok konuşulan ve büyük harcamaların yapıldığı dönemler olduysa, bugünkü çöküşün bipolar bozukluğa ait olma olasılığı araştırılır; çünkü bu durum tedavi seçimini doğrudan değiştirir.

Muayenede neler sorulur?

• Yakınmalar ne zaman başladı, son haftalarda nasıl değişti?
• Uyku, iştah ve kiloda neler değişti?
• Günlük işler, iş ya da okul hayatı nasıl etkilendi?
• Daha önce benzer dönemler yaşandı mı, nasıl geçti?
• Ailede depresyon ya da bipolar bozukluk öyküsü var mı?
• Alkol ya da başka maddeler kullanılıyor mu?
• Ölüm ya da kendine zarar verme düşünceleri oluyor mu?

Tetkikler

Depresyon tanısı muayene ile konur; kan tahlilleri tanıyı koymak için değil, benzer belirtilere yol açabilen bedensel durumları dışlamak için istenir. Tam kan sayımı, tiroit hormonları, B12 vitamini, D vitamini ve şeker düzeyi sık istenen tetkiklerdir. Bazı ilaçlara başlamadan önce kalp ritmini değerlendirmek için elektrokardiyografi gerekebilir.

Tedavi seçenekleri

Tedavi planı, belirtilerin şiddetine, daha önceki tedavi deneyimlerine ve kişinin tercihlerine göre birlikte belirlenir. Bilişsel davranışçı terapi ve kişilerarası terapi, etkinliği gösterilmiş psikoterapi yöntemleridir.

İlaç tedavisinde bilinmesi gerekenler

• Antidepresanlar bağımlılık yapmaz.
• Etkinin belirginleşmesi genellikle iki ile altı hafta sürer; ilk günlerde düzelme beklenmez.
• Bulantı ve baş ağrısı gibi yan etkiler çoğunlukla ilk haftalarda görülür ve azalır.
• Belirtiler düzeldikten sonra tedavi, yinelemeyi önlemek için birkaç ay daha sürdürülür.
• İlaç, hekimle konuşulmadan bırakılmamalıdır; sonlandırma kademeli yapılır.

Kontrol muayeneleri

Tedavinin başında kontroller genellikle iki ile dört hafta arayla yapılır. Bu görüşmelerde belirtilerdeki değişim, ilacın yan etkileri ve günlük yaşama dönüş birlikte değerlendirilir; gerekirse doz ayarlanır. Düzelme sağlandıktan sonra kontrollerin arası açılır. Kontrol tarihinden önce belirgin bir kötüleşme, uykusuzluğun artması ya da huzursuzluk hissi ortaya çıkarsa randevu beklenmeden haber verilmesi önemlidir.

Yakınlar için öneriler

Depresyondaki bir yakına "kendini toparla" demek, iyi niyetli olsa da suçluluk duygusunu artırır. Bunun yerine dinlemek, küçük günlük işlerde somut yardım teklif etmek ve kontrol randevularına gitmesini desteklemek daha yararlıdır. Birlikte kısa yürüyüşler yapmak ya da yemekleri birlikte yemek gibi küçük etkinlikler, günlük düzenin yeniden kurulmasına katkıda bulunur.

Ne zaman acil başvurmalı?

Ölüm isteğinden söz etme, kendine zarar verme planları yapma ya da veda niteliğinde davranışlar acil durumlardır. Böyle bir anda kontrol randevusu beklenmez; 112'ye haber verilir ya da kişi bir yakınıyla birlikte hastanenin acil bölümüne götürülür.

Sık sorulan sorular