Panik Atak

Dosya özeti

Panik atak nedir?

Panik atak, ortada gerçek bir tehlike yokken vücudun alarm sisteminin aniden ve en yüksek düzeyde devreye girmesidir. Kalp hızlanır, nefes daralır, göğüste baskı, titreme, terleme, baş dönmesi ve uyuşmalar ortaya çıkar. Pek çok kişi ilk atağında kalp krizi geçirdiğini, bayılacağını ya da aklını kaybedeceğini düşünerek acil servise başvurur. Atak tehlikeli değildir ve kendiliğinden geçer; ancak yaşattığı korku son derece gerçektir.

Tek bir panik atak geçirmek oldukça yaygındır. Ataklar tekrarlamaya başladığında ve kişi "yine olacak mı" kaygısıyla yaşamaya, atak geçirebileceği yerlerden kaçınmaya başladığında panik bozukluktan söz edilir. Panik bozukluk sıklıkla genç erişkinlikte başlar.

Atak sırasında bedende neler olur?

Beyin bir tehlike algıladığında vücudu savaşmaya ya da kaçmaya hazırlar: Kalp kaslara daha fazla kan pompalamak için hızlanır, solunum hızlanır, kaslar gerilir. Hızlı soluma kandaki karbondioksiti düşürür; bu da baş dönmesi, el ve dudaklarda karıncalanma gibi duyumlara yol açar. Kişi bu duyumları tehlike işareti olarak yorumladıkça korku artar ve döngü hızlanır. Tedavinin önemli bir bölümü bu döngünün anlaşılmasına dayanır.

Belirtiler

Kişinin kendisinde

• Ani başlayan çarpıntı ve göğüste sıkışma
• Nefes alamıyormuş gibi hissetme, boğulma duygusu
• Ellerde titreme, avuçlarda ter, bir üşüyüp bir yanma
• Başın dönmesi, bacakların boşalması
• Her şeyin bir rüyadaymış gibi uzak ve tuhaf gelmesi
• “Şimdi öleceğim” ya da “delireceğim” duygusu

Yakınların gözünden

• Asansör, köprü, toplu taşıma ya da kalabalık yerlerden kaçınma
• Yanında biri olmadan sokağa çıkmayı reddetme
• Yanında sürekli su, ilaç ya da telefon taşıma
• Nabzını sık sık kontrol etme
• Tekrarlayan acil servis başvuruları

Kalp krizinden ayırt etme

Göğüs ağrısı ve nefes darlığı ilk kez yaşanıyorsa, hele kişi kırk yaşını geçmişse, sigara içiyorsa ya da ailesinde erken yaşta kalp hastalığı varsa, bu yakınma önce acil serviste kalp açısından incelenmelidir. Panik atak tanısı, kalp ve akciğer sorunları dışlandıktan sonra konur. Tiroit hastalıkları, kan şekeri düşüklüğü ve uyarıcı madde kullanımı da benzer belirtilere yol açabilir.

Panik bozukluk ve agorafobi

Panik bozukluğu olan kişilerin bir kısmında zamanla agorafobi gelişir: Atak geçirdiğinde kaçamayacağını ya da yardım alamayacağını düşündüğü yerlerden uzak durmaya başlar. Önce metrobüs ya da köprü, sonra alışveriş merkezi, en sonunda evden tek başına çıkmak bile zorlaşabilir. Kaçınma alışkanlık hâline gelmeden müdahale edildiğinde, agorafobiyi geri çevirmek çok daha kolaydır. Bu nedenle kaçınılan yerlerin listesi muayenede ayrıntılı olarak çıkarılır ve tedavi planına kademeli yüzleşme adımları eklenir.

Muayenede neler sorulur?

• İlk atak ne zaman ve nerede oldu?
• Ataklar ne sıklıkla oluyor, ne kadar sürüyor?
• Atak geçirmekten korktuğunuz için kaçındığınız yerler var mı?
• Daha önce hangi tetkikler yapıldı?
• Kafein, enerji içeceği ya da uyarıcı madde kullanıyor musunuz?
• Ailede panik atak ya da kaygı bozukluğu olan var mı?

Tetkikler

Daha önce yapılmadıysa elektrokardiyografi, tiroit hormonları, tam kan sayımı ve kan şekeri değerlendirilir. Yeterli tetkik yapıldıktan sonra tekrar tekrar aynı tetkiklerin yapılması önerilmez; bu, kişinin kaygısını artırabilir.

Tedavi seçenekleri

Terapide atak sırasındaki duyumlar seans içinde bilerek oluşturulur; örneğin yerinde koşarak kalbi hızlandırmak ya da hızlı soluyarak baş dönmesi yaratmak gibi. Kişi bu duyumların zararsız olduğunu deneyimledikçe atak korkusu azalır.

Atak anında yapılabilecekler

• Atağın geçici olduğunu ve zarar vermediğini kendinize hatırlatın.
• Nefesinizi yavaşlatın; verişi alıştan biraz daha uzun tutun.
• Bulunduğunuz yeri hemen terk etmemeye çalışın; kaçmak bir sonraki atak korkusunu artırır.
• Çevrenizdeki beş nesneyi sayarak dikkatinizi şimdiye getirin.

Kontrol muayeneleri

Kontrollerde atakların sıklığı ve şiddeti, kaçınılan yerlerin listesi ve ilacın yan etkileri değerlendirilir. Bir atak günlüğü tutmak, değişimin somut olarak görülmesini sağlar.

Yakınlar için öneriler

Atak sırasında sakin kalmak, yanında olmak ve onu acele ettirmemek en büyük yardımdır. Her atakta acil servise götürmek ya da kaçındığı her yere onun yerine gitmek, uzun vadede kaçınmayı güçlendirir. Onun yerine, terapide belirlenen yüzleşme adımlarında ona eşlik etmek ve her küçük başarıyı fark ettiğinizi söylemek iyileşmeyi hızlandırır.

Sık sorulan sorular